Zgodnie z raportem organizacji World Meteorological Organization lata 2015-2019 b\u0119d\u0105 najcieplejszymi w historii pomiar\u00f3w \u015bredniej temperatury na \u015bwiecie. \u015arednia temperatura na Ziemi wzros\u0142a ju\u017c o 0,2\u00b0C w por\u00f3wnaniu do lat 2011-2015. W Polsce obserwujemy zwi\u0105zane z tym pog\u0142\u0119bianie si\u0119 cech klimatu typowo kontynentalnego we wschodniej cz\u0119\u015bci kraju, coraz cieplej jest tak\u017ce w g\u00f3rach. Systematycznie wzrasta ilo\u015b\u0107 ekstremalnie ciep\u0142ych dni w roku, przy czym jednocze\u015bnie spada liczba dni wyj\u0105tkowo ch\u0142odnych.<\/p>\n\n\n\n

Nie by\u0142 pod tym wzgl\u0119dem wyj\u0105tkowy r\u00f3wnie\u017c mijaj\u0105cy ju\u017c rok 2019. Mia\u0142y w nim miejsce kolejne anomalne termicznie. Zaliczy\u0107 mo\u017cna do nich wyj\u0105tkowo ciep\u0142y czerwiec, w kt\u00f3rym w kilku regionach Polski zanotowano najwy\u017csze od 1951 roku temperatury. Rekord pad\u0142 w Radzyniu: 38,2\u00b0C w dniu 26 czerwca tego roku. Najgor\u0119cej w czerwcu by\u0142o te\u017c w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego w Krakowie \u2013 w ka\u017cdym razie odk\u0105d zacz\u0119to prowadzi\u0107 tam systematyczne pomiary temperatury w roku 1792.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142yszy si\u0119 cz\u0119sto g\u0142osy, \u017ce klimat na Ziemi zmienia si\u0119 niezale\u017cnie i bez udzia\u0142u cz\u0142owieka, a trwa to od tysi\u0119cy lat. Z pewno\u015bci\u0105 i w Polsce bywa\u0142o dawniej jeszcze cieplej ni\u017c teraz \u2013 wskazuj\u0105 na to cho\u0107by doniesienia o historycznych uprawach pewnych gatunku winoro\u015bli czy bardziej ciep\u0142olubnych owoc\u00f3w \u2013 jednak w obecnych zmianach powinno nas niepokoi\u0107 na pewno jedno: ich bardzo szybie tempo. Dla przyk\u0142adu \u2013 procentowa wielko\u015b\u0107 obszar\u00f3w rolniczych obj\u0119tych susz\u0105 dochodzi\u0142a w roku 2019 do ponad 70%!<\/p>\n\n\n\n

Wzrost temperatury, cho\u0107by nawet tylko o u\u0142amek stopnia Celsjusza, nie mo\u017ce by\u0107 rozpatrywany jako osobne, niezale\u017cnie zjawisko. Ocieplenie takie wywo\u0142uje d\u0142ugofalowe zmiany w ca\u0142ej atmosferze, a tak\u017ce cyrkulacji mas powietrza na Ziemi. Jednym z efekt\u00f3w takich zmian s\u0105 coraz cz\u0119stsze w naszym kraju susze. Ich wyst\u0119powanie wi\u0105\u017ce si\u0119 nie tylko z ocieleniem, ale i zmian\u0105 w globalnych ruchach chmur odpowiedzialnych za wyst\u0119puj\u0105ce na danym terenie opady, b\u0105d\u017a te\u017c ich brak. Zim\u0105 na przyk\u0142ad na wi\u0119kszo\u015bci terenu Polski pojawiaj\u0105 si\u0119 teraz opady nie \u015bniegu, lecz deszczu, kt\u00f3ry ma to do siebie, \u017ce szybko sp\u0142ywa po zamarzni\u0119tej glebie i nie wsi\u0105ka w ni\u0105, a przez to nie staje si\u0119 \u2013 tak jak \u015bnieg \u2013 rezerwuarem wody. \u015anieg, dawniej w zimie obfity, nie tylko cieszy\u0142 nasze oczy, ale i uzupe\u0142nia\u0142 braki wody w ni\u017cszych poziomach w\u00f3d gruntowych. Latem z kolei spotykamy si\u0119 teraz najcz\u0119\u015bciej z gwa\u0142townymi opadami towarzysz\u0105cymi burzom, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c nie poprawiaj\u0105 sytuacji na d\u0142u\u017cszy czas. Wreszcie – do susz prowadz\u0105 w spos\u00f3b naturalny coraz d\u0142u\u017csze okresy bezopadowe.<\/p>\n\n\n\n

Susze w Polsce s\u0105 dosy\u0107 intensywne ju\u017c od czterech lat. Ma to katastrofalne skutki dla ca\u0142ego rolnictwa \u2013 mo\u017ce te\u017c powodowa\u0107 wzrost cen \u017cywno\u015bci. Je\u015bli ta tendencja si\u0119 utrzyma, konieczna mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 dog\u0142\u0119bna potrzeba przemy\u015blenia strategii dalszych upraw, w tym zmiana sposobu nawadniania p\u00f3l czy konieczno\u015b\u0107 zbierania deszcz\u00f3wki do specjalnych zbiornik\u00f3w. Podczas dotkliwych susz zbo\u017ca du\u017co szybciej ni\u017c zwykle ko\u0144cz\u0105 sw\u0105 wegetacj\u0119, nie wype\u0142niaj\u0105c ca\u0142kowicie ziarna. Cz\u0119\u015b\u0107 upraw nie dojrzewa w spos\u00f3b naturalny i przedwcze\u015bnie wysycha z powodu braku wody.<\/p>\n\n\n\n

W ocenie niekorzystnych warunk\u00f3w panuj\u0105cych w rolnictwie, w tym zaburze\u0144 prawid\u0142owego wzrostu danych ro\u015blin, wywo\u0142anych susz\u0105, pomaga nam teledetekcja satelitarna. Odpowiednie mapy satelitarne dla obszaru Polski pochodz\u0105 mi\u0119dzy innymi z satelit\u00f3w oko\u0142obiegunowych z serii<\/p>\n\n\n\n

MetOp i NOAA. Do wyznaczenia obszar\u00f3w zagro\u017conych susz\u0105 stosuje si\u0119 cz\u0119sto wska\u017anik identyfikacji satelitarnej suszy rolniczej DISS (Drought Identification Satelite System). Wi\u0105\u017ce si\u0119 on z przebiegami opad\u00f3w i temperatur powietrza, jakie nad danym rejonem maj\u0105 miejsce od pocz\u0105tku okre\u015blonego sezonu wegetacyjnego.<\/p>\n\n\n\n

Skrajnie niska wilgotno\u015b\u0107 gleby i ma\u0142a ilo\u015b\u0107 wody w ro\u015blinach wp\u0142ywaj\u0105 tak\u017ce na zmniejszenie si\u0119 wielko\u015bci parowania wody w obszarach dotkni\u0119tych susz\u0105. Obrazy satelitarne pozyskiwane w czasie niemal rzeczywistym umo\u017cliwiaj\u0105 oszacowanie wielko\u015bci tego parowania. Podobnie, ukazuj\u0105 one systematycznie braki wody w p\u0142ytkich zbiornikach wodnych i rzekach.<\/p>\n\n\n\n

Prezentowane na stronach IMGW-PIB mapy przestrzennego rozk\u0142adu wska\u017anika wilgotno\u015bci gleby przedstawiaj\u0105 go w skali procentowej, pocz\u0105wszy od mo\u017cliwego stanu pe\u0142nego wyschni\u0119cia (warto\u015b\u0107 bliska zeru) do pe\u0142nego nasycenia wod\u0105 (100%). W okresie letnim obszary o wilgotno\u015bci poni\u017cej oko\u0142o 40% wskazuj\u0105 na mo\u017cliwe braki (deficyty) wody na danym obszarze, w jego tak zwanej warstwie korzeniowej. Mapy te tworzone s\u0105 z wykorzystaniem danych satelitarnych pochodz\u0105cych z czujnik\u00f3w ASCAT (tzw. scatterometr radarowy), znajduj\u0105cych si\u0119 na satelitach oko\u0142obiegunowych z serii MetOp. Te dane satelitarne s\u0105 nast\u0119pnie u\u017cywane jako dane wej\u015bciowe dla modelu ECMWF (ang. European Centre for Medium-Range Weather Forecasts). Taki produkt satelitarny jest przy tym niezale\u017cny od zachmurzenia i prezentuje jedynie wod\u0119 w stanie ciek\u0142ym. Na podstawie pozyskiwanych raz na dob\u0119 danych okre\u015bla si\u0119 dzienn\u0105 wilgotno\u015b\u0107 gleby w warstwie powierzchniowej. Warto\u015b\u0107 ta jest nast\u0119pnie wykorzystywana w modelowaniu komputerowym \u2013 do obliczenia poszczeg\u00f3lnych wska\u017anik\u00f3w wilgotno\u015bci gruntu na r\u00f3\u017cnych g\u0142\u0119boko\u015bciach.<\/p>\n\n\n\n